Συνέντευξη Ιωάννη Καρακατσιάνη στον Πέτρο Καπερναράκο

Ιωάννης Καρακατσιάνης

Ιστορικός και συγγραφέας με μακρά πορεία στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Έδρα του κυρίως η Καλαμάτα απ’ όπου και κατάγεται.  Η διδακτική-συγγραφική του πορεία συνδυάζεται και με πολύ επιτυχημένες δημόσιες παιδαγωγικές διοργανώσεις .

—Ένα από τα βιβλία που έχετε συγγράψει με τίτλο Η Μάνη στον Πόλεμο, εστιάζει στην Kατοχή, τον Eμφύλιο και την Aντίσταση,  μια δύσκολη εποχή του τόπου μας, και είναι  βασισμένο σε επιτόπια έρευνα που πραγματοποιήσατε.
Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε με  μια τέτοια  εποχή και ειδικότερα στον συγκεκριμένο τόπο;

—Η έρευνα για το βιβλίο αυτό  ξεκίνησε καταρχάς γιατί ως ιστορικός γνώριζα πώς ένας ιστορικός ερευνά και γράφει ιστορία. Παράλληλα ήμουν τότε και στο ΕΚΠΑ εκπονώντας τη διδακτορική διατριβή μου κάτι που αποτελούσε επιπλέον εγγύηση για την επιστημονικότητα της όποιας έρευνας.

Η επιλογή της εποχής και του τόπου είχε να κάνει με το γεγονός του ότι η περίοδος 1935-1950 ήταν ανεξερεύνητη στην νότια Πελοπόννησο έως τότε.

Το γεγονός επίσης ότι έτυχε να υπηρετώ την περίοδο 2003-2005 στο Λύκειο Αρεόπολης, διευκόλυνε την επιτόπια έρευνά μου. Καθότι ήμουν κοντά σε αρχεία, σε αφηγητές , και άλλες πηγές πληροφόρησης.

Νομίζω εν τέλει ότι βγήκε ένα πρωτότυπο βιβλίο. Ο 2ος τόμος είναι όλος τεκμήρια, αρχεία και αφηγήσεις πρωταγωνιστών. Μάλιστα, ο τόμος αυτός θεωρώ ότι είναι από τα πρώτα επιστημονικά έργα που στηρίχτηκαν και ανέπτυξαν την επιστημονική χρήση της Προφορικής Ιστορίας!
Θωρώ ότι σκιαγραφεί με πανεποπτική και ψύχραιμη ματιά την εικόνα της νότιας Πελοποννήσου την περίοδο 1935-1950.
Άλλο ιδιαίτερο στοιχείο του έργου αυτού είναι η ανάλυση των επιπτώσεων των συλλογικών τραυμάτων σε μια τοπική κοινωνία.

— Θα θέλατε να μας πείτε δυο λόγια για αυτή την ερευνητική εμπειρία σας ;

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον και συγκινήσεις μου προκάλεσαν οι επαφές μου με πρωταγωνιστές των γεγονότων την περίοδο αυτή. Αναπτύχθηκε ανάμεσα σε εμένα κι αυτούς μια σχέση εμπιστοσύνης και αποδοχής πρώτα από όλα ως ανθρώπους.
Αυτό το γεγονός ήταν καθοριστικό, επειδή οι εμπειρίες και οι μαρτυρίες που διηγήθηκαν, ήταν πρωτόγνωρες και συγκλονιστικές σε πανελλαδικό επίπεδο. Αν διαβάσετε το βιβλίο, θα το αισθανθείτε κι εσείς αυτό, όπως όλοι κι όλες οι αναγνώστες και αναγνώστριες.

Ο 1ος τόμος αποτελεί ιστορική αφήγηση και ταξινόμηση των μαρτυριών και των αρχείων του 2ου τόμου, όπως αυτά διασταυρώθηκαν από όλες τις άλλες γραπτές, πρωτογενείς και δευτερογενείς μαρτυρίες.

—Πώς βλέπετε το γεγονός ότι δεν γράφονται πολλά για τη Μάνη σήμερα; Κυρίως δε το γεγονός ότι δεν πραγματοποιούνται σοβαρές έρευνες σε θέματα πολιτισμού και ιστορίας της;  

 Δεν θα έλεγα, όπως πολλοί διατείνονται, ότι είναι μόνο σημείο των υλιστικών κατευθυντήριων μηνυμάτων που δίνει η κοινωνία μας στους νέους σήμερα. Οφείλεται επίσης στην έλλειψη χρηματοδότησης της έρευνας για να παράγουν επιστημονικό έργο οι νέοι.  Οφείλουν εδώ και οι τοπικοί φορείς να πιέζουν την Πολιτεία ώστε να δίνει προτεραιότητα στη χρηματοδότηση για θέματα ανάδειξης τοπικού πολιτισμού. Δεν γίνομαι μεμψίμοιρος αλλά δεν μπορώ να μην πω ότι στις επαρχίες της γειτονικής Ιταλίας αναδεικνύεται η πολιτισμική και ιστορική  κληρονομιά στο τουριστικό προϊόν που προσφέρουν αυτές στους επισκέπτες.
Γιατί, λοιπόν οι μανιάτικες κοινωνίες να μην προτεραιοποιήσουν την ιστορική έρευνα και την ανάδειξη του μανιάτικου πολιτισμού, δίνοντας υποτροφίες, μόνιμες θέσεις σε μανιατόπουλα επιστήμονες, για να αναδείξουν τον τόπο με την έρευνά τους; 

–Διδάσκετε καιρό στην Καλαμάτα, προσφάτως και στο Πειραματικό Γυμνάσιο. Πώς βλέπετε και βιώνετε την δευτεροβάθμια εκπαίδευση στον τόπο μας σήμερα σε σχέση με το χθες και πώς πιστεύετε ότι θα προχωρήσει στο μέλλον της τεχνικής νοημοσύνης ;

Στο Πειραματικό Γυμνάσιο Καλαμάτας, το μοναδικό πειραματικό Γυμνάσιο στην Πελοπόννησο, διδάσκω από το 2008! Από το 2023  τυγχάνω διευθυντής του Γυμνασίου αυτού. Θεωρώ ότι το Πειραματικό Γυμνάσιο της Καλαμάτας πρωτοπορεί σε πολλά θέματα και ανατρέφει νέους πολίτες υπεύθυνους, καταρτισμένους και σκεπτόμενους. Δεν θα αναφέρω εδώ τις τεράστιες καινοτομίες που γίνονται σ’ αυτό το σχολείο. Γενικά, θεωρώ ότι η δουλειά των σχολείων της επαρχίας είναι σπουδαία και αθόρυβη.

Ωστόσο σήμερα τα σχολεία έχουν να αντιμετωπίσουν τον κόσμο και τα πρότυπα των διαδικτύων. Κι είναι δύσκολο να προβάλλονται πνευματικά αγαθά και ηθικές αρετές σ’ αυτό το πλαίσιο.

Οι αλλαγές που επιφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη στη ζωή μας είναι καταλυτικές. Τα σχολεία πρέπει να αρχίζουν να προσαρμόζονται, για να δείξουν στην πράξη αυτές τις αλλαγές στα παιδιά. Από τη μια μεριά, εμείς μέσα από τον Όμιλο Ρομποτικής αρχίζουμε να τους δείχνουμε τις δυνατότητες αυτού του κόσμου. Κατασκευάζουμε κάδους σκουπιδιών που ανοίγουν χωρίς να τους αγγίζουμε. Φτιάχνουμε παπούτσια για τυφλούς, κ.ά. Έτσι τα παιδιά βλέπουν τις προοπτικές του κόσμου της Τεχνητής Νοημοσύνης.  Ταυτόχρονα, μέσα από τα θεωρητικά μαθήματα τους δείχνουμε τα όρια του AI, την αδυνατότητα χρήσης του με κατάλληλο τρόπο, αν δεν υπάρχει δηλαδή κριτική ικανότητα αυτού που ρωτά να θέσει την κατάλληλη ερώτηση. Νομίζω τελικά ότι αυτό είναι ένα ζητούμενο της σύγχρονης εκπαίδευσης μπροστά στην Τεχνητή Νοημοσύνη: να μπορούν τα παιδιά να φτιάχνουν ερωτήσεις κι αυτές οι ερωτήσεις να είναι οι κατάλληλες. 

—Προσφάτως συγγράψατε και βιβλίο για την Γ΄ Γυμνασίου, Από τον Νεότερο στον Σύγχρονο Κόσμο που εγκρίθηκε για διδασκαλία.  Τι έχει να πει στον μαθητή;

Το βιβλίο Από τον Νεότερο στον Σύγχρονο Κόσμο για τη διδασκαλία της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου σκοπό έχει να αναπτύξει την κριτική σκέψη, το αφαιρετικό πνεύμα, και την αυτενέργεια  στα παιδιά. Είναι κατάλληλα δομημένο για να κατηγοριοποιεί τη γνώση ανά κεφάλαιο. Αναδεικνύει τους ιστορικούς ορισμούς μέσα από λέξεις κλειδιά και γλωσσάρι αλλά και τη σημασία του ιστορικού χρόνου. Οι πηγές είναι στοχευμένες και κομβικές για την παγκόσμια νεότερη ιστορία. Τέλος, στο βιβλίο δίνεται έμφαση στη σύγχρονη ιστορία της περιόδου 1980- 2020, ώστε τα παιδιά να γνωρίσουν γεγονότα που σχετίζονται άμεσα με αυτά.

— Μια πρόσφατη παιδαγωγική διεπιστημονική εκδήλωση διοργανώσατε για τον σεισμό επίσης με το Πειραματικό Γυμνάσιο.  Ιδιαίτερα χρήσιμη στην Καλαμάτα που έχει βιώσει καταστρεπτικό σεισμό.  Πώς ενεπλάκησαν οι μαθητές;

Τα παιδιά του Πειραματικού Γυμνασίου Καλαμάτας μέσα από τη λειτουργία Ομίλων Καινοτομίας και Αριστείας έχουν την ευκαιρία να δημιουργούν. Στο σχολείο μας λειτουργούν περίπου 16 Όμιλοι Καινοτομίας και Αριστείας κάθε χρόνο: Ρομποτική, Θέατρο, Δημιουργική Γραφή, Ποδόσφαιρο, Μπάσκετ, Πινγκ- Πονγκ, Χορωδία, Χορός- Ψηφιδωτό, Αυτογνωσία, Μαθηματικά κ.ά.
 Ένας από τους Ομίλους είναι ο Όμιλος Τοπικής Ιστορίας. Στον Όμιλο αυτό τα παιδιά ασχολούνται κάθε χρόνο με διάφορες περιόδους της Ιστορίας της Καλαμάτας όπως της Μεσαιωνικής Ιστορίας και της Κατοχής. Ταυτόχρονα, λειτουργεί εργαστήριο Προφορικής Ιστορίας.

 Δυο χρόνια τώρα τα παιδιά του Ομίλου συγκεντρώνουν προφορικές μαρτυρίες από ανθρώπους που βίωσαν τους σεισμούς της Καλαμάτας το 1986. Έχουν μιλήσει με τον τότε δήμαρχο της πόλης, τον Σταύρο Μπένο, και με πολλούς τότε κατοίκους που βίωσαν τους σεισμούς. Έχουν απομαγνητοφωνήσει τις αφηγήσεις τους και σκέφτηκαν να τις παρουσιάσουν στο κοινό. Αυτό συνέπεσε με την επέτειο για τα 40 χρόνια από τους σεισμούς στην Καλαμάτα το 1986. Έτσι καλέσαμε επιστήμονες από κάθε χώρο και διοργανώσαμε μια Ημερίδα.